• Gaur goizean aurkeztu da Euskadiko EGABen 2025eko Memoria Sozioekonomikoa. Ezinbestekotzat jotzen du arlo digitalean, energetikoan eta demografikoan egiteko dauden trantsizioei ekitea. 

• Trantsizio digitala eta energetikoa garaiz eta modu integralean planifikatu behar direla uste du, inor atzean ez uzteko, eta trantsizio demografikoa inor kanpoan ez uzteko.

Euskadiko Ekonomia eta Gizarte Arazoetarako Batzordeak EAEko 2025eko Memoria Sozioekonomikoa aurkeztu du gaur goizean Bilbon, Javier Muñecas Herreras Euskadiko EGABeko presidenteak eta Jon Barrutia Güenaga EHUko Finantza Ekonomiako katedradun eta txostena egiteko ardura izan duen batzordeburuak egindako agerraldian.

EAEko Memoria Sozioekonomikoa urtero egiten da, iturri ofizialetatik datuak bilduz eta Euskadiko EGAB osatzen duten alderdi guztien adostasunarekin, errealitatea aztertzeko eta epe luzerako politikak planifikatzeko balio dezan, digitalizazioak, eredu ekologiko-energetiko berriak edo biztanleriaren zahartzeak dakartzaten erronka handiei erantzuteko.

Euskadiko EGABeko arduradunek 2025eko ekitaldiko adierazle sozial eta ekonomiko nagusiak aletu dituzte. Horietatik ondorioztatu dutenez, datuak positiboak badira ere, % 2,3ko hazkunde ekonomikoarekin, ziurgabetasun geopolitikoak eta lan merkatuko erronka iraunkorrek eragindako tentsioak islatzen dira.

Ildo horretan, trantsizio digitalak, energetikoak eta demografikoak planifikatzearen garrantzia azpimarratu dute, politika integralekin eta denboran ondo dimentsionatuta, inor atzean edo kanpoan ez uzteko. Trantsizio horiei ekitea izango da datuek azken urteetako bide positiboari eta hazkundeari jarraitzeko palanka, eta horrek onura ekarriko dio euskal gizarte osoari.

EAEko jarduera ekonomikoak hazkunde positiboa izan zuen (+%2,3), eurogunean eta EB27n izandakoa baino handiagoa. Hazkundeak zaurgarritasun elementuak ere erakusten ditu, jarduera batez ere barne eskarian eta inbertsioan oinarritu baitzen. Kontsumo- eta inbertsio-adierazleek hazkundea bizkortu dute, baina industria-produkzioaren indizearen (-0,9 puntu) eta esportazioen (-0,5 puntu) beherakada nabarmendu behar da.

Zientzia, teknologia, berrikuntza eta digitalizazioa esparruan, Euskadik abantaila konparatiboak ditu, eta, ondorioz, Europako bikaintasun-gune gisa kokatzen da, berritzaile moderatua den Estatu kide batean dagoen berrikuntza handiko eskualdea baita. Euskadiko EGABek funtsezkotzat jotzen du berrikuntza ingurumen eta gizarte irizpideen arabera sustatzea, berrikuntza soziala indartzea –zainketen ekonomia eta zahartze osasungarria–, eta I+G+B politikak hezkuntza, enplegu eta sustapen profesionaleko politikekin lerrokatzea, biztanleek euren karrera profesionala Euskadin garatzeko aukerak izan ditzaten, eta enpresa eta administrazio publikoek digitalizazioaren eta teknologia berriak (AA) hartzearen arloan dituzten gero eta premia handiagoei aurre egiteko prestatutako giza kapital nahikoa izatea ziurtatuz.

Ingurumena, energia eta garraioa esparruari dagokionez, Euskadiko EGABen iritziz funtsezkoa da oreka lortzea trantsizio ekologiko-energetikoaren erritmoaren eta enpleguan dituen ondorioen artean. Trantsizioak enpleguan ondorio negatiborik izan ez dezan, funtsezkoa da gobernantza eredu parte hartzailean laguntzea, eta, beraz, komenigarria da prestakuntza eta birkualifikazio planak zabaltzea eta gaitasun “berdeetan” espezializazioa sustatzea LHtik, unibertsitateetatik eta etengabeko prestakuntzatik.

Garraioan intermodalitateak duen garrantzia kontuan hartuta, Euskadiko EGABek funtsezkotzat jotzen du euskal Y-a, goi-lautadarekiko konexioak eta Bilboko portuarekiko trenbide-konexioak egikaritzeko eta intermodalitatean aurrera egiteko konpromiso instituzionala, bai eta aurreikusi ez diren baina interes estrategikoa duten beste jarduera batzuk ere, hala nola ibilgailu elektrikoak kargatzeko azpiegiturak eta zerbitzu publikoko floten elektrifikazioa (autobusak eta azken miliako banaketa).

Lan merkatuari dagokionez, 2025ean okupazioa hazi eta langabezia jaitsi egin da, eta, gainera, enplegua zerbitzuetan hazi da batez ere, eta, aldi berean, industrian eutsi egin dio, eta negoziazio kolektiboaren emaitza positiboak egiaztatu dira, % 95,5eko estaldurarekin, hamarkadako handiena. Aurrerapen horiek gorabehera, Euskadiko EGABek egiaztatu du oraindik ere genero-arrakalak daudela negoziazio kolektiboan jarduera, behin-behinekotasuna, partzialtasuna eta estaldura bezalako alderdietan.

Bestalde, Lan Erreformak behin-behinekotasunean eta kontratazio-dinamiketan dituen ondorioei eusten die, baina neke-sintomak agerian geratzen dira, eta Enplegu Politika Aktiboen arloan beharrezkoa da zailtasun handienak dituzten kolektiboen laneratzea eta enpleguari eustea hobetzen jarraitzea, bai eta laneko ezbeharren prebentzioa indartzeko ahaleginei eustea ere.

Bizi baldintzen azterketan, 2025ean EAEn AROPE (At Risk Of Poverty and/or Exclusion) tasa orokorrak hobekuntza txikia izan duela egiaztatu da, 2024an 14,8 izatetik 2025ean 14,7 izatera igaro baita (25,7 Estatuan), baina osagaietako batean okerrera egin du: oso lan intentsitate txikia. Alde positiboan, guraso bakarreko familien baldintzek eta, oro har, emakumeen pobreziak hobera egin dute, errentek gora egiten jarraitzen dute, eta pobrezia energetikoak eta behar bezala elikatzeko ezintasunak behera egin dute.

Eremu horretan, Euskadiko EGABek lehentasunezko hiru arreta-eremu identifikatzen ditu: atzerritar jatorriko biztanleria, erronka demografikoari egiten dion funtsezko ekarpenarengatik –harrera- eta integrazio-politikak eta kohesio- eta bizikidetza-mekanismoak indartzeko beharra–; egoitza-bazterkeria, horren eragina jasaten duen kolektiboa nabarmen handituta, bereziki hiriburuetan; familiak eta kontziliazioa, esparru horrek botere publikoen lehentasunezko arreta eskatzen baitu, gure gizartean duen zentraltasuna dela eta, eta, beraz, aurrekontu aldeko ahaleginei eustea gomendatzen da.

Memoria Sozioekonomikoak atal zabala eskaintzen dio emakumeen eta gizonen arteko berdintasunari, eta nabarmentzen du emakumeek jasaten duten indarkeriari dagokionez, emakumeen % 48,2k jasan duela indarkeria matxista bizitzako uneren batean. Euskadiko EGABen iritziz, emakumeen aurkako indarkeriari aurre egitea gizarte osoaren eta erakundeen zeregina da, eta arazoaren dimentsioa kategorizatzea eta kuantifikatzea da lehen urratsa. Horretarako, Eusko Jaurlaritzaren 2024ko inkesta lehen urratsa da.

Gizarte-babeseko euskal sistemak bere estaldurari eutsi dio aurten ere, Europako herrialde nagusien pareko mailetan, eta bideratutako baliabideek gora egiten jarraitzen dute. Eremu horretan, mendetasunari arreta emateko itxarote-zerrendak pixkanaka murrizten ari dira, eta pentsioen bilakaerak lehentasunezko arreta, jarraipena eta azterketa merezi ditu, berriki egindako erreformaren eragina egiaztatzeko, oraingoz defizitaren hazkundeak bere horretan jarraitzen baitu.

Batzordeak bere txostenean nabarmendu duenez, Inklusiorako eta Diru Sarrerak Bermatzeko Sistemak heren bat baino gehiago murriztu du pobrezia Euskadin (% 33,8), Estatuko guztizkoaren % 30 den gastuarekin. Laguntzak jasotzen dituen pertsonaren profila Espainiako nazionalitatea duen emakumea da, 40 urtetik gorakoa eta oinarrizko ikasketak dituena. DSBE jasotzen duten pertsonen % 20,3k soldata-errentak osatzen dituzte, eta % 27,1ek pentsioak osatzen dituzte. Txostenak egiaztatzen du, halaber, soldata-errentak jasotzen dituztenen ehunekoak behera egin duela eta pentsiodunena igo egin dela.

Euskadiko EGABek osasun-arretaren eta, bereziki, osasun-sistemaren tentsioen eta osasun mentalaren inguruan duen kezka berretsi du. Ahalegin ekonomikoak eta barne-antolamendukoak egiten jarraitzeko eta plantillak indartzeko beharra nabarmendu da.

Hezkuntzari dagokionez, besteak beste, Euskadiko EGABek modu positiboan balioesten ditu unibertsitate-graduko ikasketak uztearen tasa txikia, gradutik masterrera igarotzeko tasa handia eta EHUk Shanghai rankingean duen posizioa. Unibertsitate publikoa da ikasle gehienek aukeratzen duten aukera (% 68,1), baina pisua galtzen ari da.

Bere ondorioetan, Euskadiko EGABek berretsi egin du etxebizitza dela herritarren kezka nagusia. Egiturazko erronka da prezioen igoeraren testuinguruan, eta horregatik dira garrantzitsuak etxebizitza-politikak, Hirigintza eta Etxebizitza foroa eta “eremu tentsionatuak” sartzea. Batzordeak, gainera, etxebizitza eta apartamentu turistikoak ikuskatzeko mekanismoak eta etxebizitza babestuak esleitzeko prozesuak hobetzeko beharra azpimarratu du.

Euskadiko Ekonomia eta Gizarte Arazoetarako Batzordeari buruz

Euskadiko Ekonomia eta Gizarte Arazoetarako Batzordea Eusko Jaurlaritzaren eta Eusko Legebiltzarraren erakunde aholku-emailea da, Euskal Autonomia Erkidegoko politika ekonomiko eta sozialean interes ekonomikoek eta sozialek duten parte-hartzea eraginkorra izan dadin. Bere izaeraren arabera, eginkizun hauek dagozkio, besteak beste: Eusko Jaurlaritzaren ekonomia- eta gizarte-politikaren arloko arau-proiektuei eta plan orokorrei buruzko nahitaezko txostenak prestatzea, eta Eusko Jaurlaritzari gai horri buruzko proposamenak egitea.

MSE 2025 Laburpena eta ondorioak